Soundvoice, een krachtig middel om verschil te laten horen

Soundvoice, een krachtig middel om verschil te laten horen

Onderzoeker, sociaal werker en componist/muzikant Lieven Martens deed voor zijn thesis een onderzoek naar de meervoudige beleving van geluiden in de stad. Samen met Boslabs (Het Bos, Antwerpen) ontwikkelde hij via actieonderzoek een nieuwe methodiek om dit te onderzoeken: Soundvoice.

Soundvoice is een creatieve methodiek die gehoor kan geven aan wat speelt bij jongeren en bij uitbreiding bij iedereen. Door betrokkenen hun eigen geluiden te laten opnemen en samen een soundwalk te maken in buurten, ontstaan openingen om persoonlijke belevingen van het samen leven naar de oppervlakte te brengen. Soundvoice kan daarom bijdragen aan een sterkere participatie aan beleid rond samenleven in de stad.

De betekenissen van geluid

We hebben allemaal een idee over wat geluid betekent voor het dagelijks leven. We ervaren de stilte van de natuur of denderende treinen. Er ontstaan stilteplekken en stilteplannen in steden, er is het recente burgeronderzoek De Oorzaak naar de impact van omgevingsgeluid (2025, De Morgen, UZA en Universiteit Antwerpen). Geluid is alomtegenwoordig, zowel in ons dagelijks leven als in het beleid.

We ervaren geluiden als storend of aangenaam, ze roepen herinneringen op en vormen de dagelijkse achter- of soms voorgrond. Meervoudig: want al te vaak blijkt de betekenis van geluid (hoe ervaren we geluiden) en de reactie daarop (bestraffen, vermijden, aanpassen) te vertrekken vanuit een witte, middenklasse bril. Wanneer steden en gemeenten beleid uitwerken rond geluid, is het nochtans noodzakelijk meerdere perspectieven in te brengen. Want wie zegt dat tetterende ouderen op een bankje stiller zijn dan een groepje jongeren? En wie zegt dat welk geluid wel of niet in de wijk hoort? 

Het kleinste geluid kan een heel ander verhaal hebben

Soundvoice heeft veel gemeen als methodiek met photovoice waarbij beelden verhalen en reflecties boven brengen.
Voor dit onderzoek bevroeg Lieven Martens jongeren op basis van hun persoonlijke soundscape. Ze namen hun eigen omgevingsgeluiden op. Zowel van in de buurt als binnenshuis, met hun familie of vrienden samen of onderweg. 

Een soundwalk (een wandeling specifiek uitgestippeld op maat van de groep) prikkelde de jongeren om reflecties te delen. Ze praatten over welke geluiden zij herkennen, welk gevoel ze oproepen, welke hen confronteren. De methodiek blijkt een laagdrempelige gespreksstarter om verhalen los te maken. Het verkleinde de afstand tussen de sociaal werker/onderzoeker en de jongeren. Ze stelden zich merkbaar meer open. Ze vertelden dat bijvoorbeeld een hard geluid de ene aan een ongeluk doet terugdenken in het oorspronkelijke thuisland, terwijl het voor de ander geruststellend kabaal is. In die verschillende belevingen van geluid leren de jongeren en hun begeleiders heel wat over elkaar. Het toont dat verschillende ervaringen met elkaar samenleven. Lieven Martens spreekt over convivialiteit: de mogelijkheid om verbonden samen te leven met verschillen, terwijl spanningen erkend worden.

De jongeren verwerkten hun eigen geluiden tot een deelbare eigen soundscape. Daarin zit empowerend potentieel. Het zit in kleine dingen maar het feit dat de jongeren zo wel hun geluiden kunnen delen, is ook een stuk er mogen zijn. 

Het belang van meer

Steden en gemeenten zijn voortdurend in verandering. Net dan is het ook nodig om meerstemmigheid in te brengen, te tonen dat er meerdere belevingen zijn. En ook meerdere realiteiten: het is een privilege om stiller te wonen, het is niet ieders wens om stiller te wonen. Stilte als norm klopt niet en wordt toegepast vanuit een specifieke bril, beïnvloed door onder meer socio-economische klasse en cultuur. Het is zorgwekkend hoe veel stemmen worden vergeten wanneer conflicterende ervaringen opduiken. Soundvoice maakt spanningen tussen verschillende ervaringen zichtbaar (of beter: hoorbaar) en daardoor bespreekbaar. 

Wat kan het bieden

Soundvoice kan vooral die verschillende stemmen die in de samenleven aanwezig zijn, rechtmatig naast elkaar laten bestaan. Het kan helpen de normerende bril af te zetten.

Op individueel niveau gaat het ook letterlijk over gehoord worden. Boslabs, het creatieve atelier van Het Bos, organiseerde een deelmoment met de soundscapes van de jongeren. Het performatieve heeft veel kracht. De jongeren kunnen zichzelf een stuk tonen. Het maakt hen gezien.

De perspectieven kunnen naast elkaar bestaan en geven samen betekenis aan de stad, aan samen wonen, aan samen leven. Soundscapes kunnen een buurt meerdere gezichten geven. Vandaaruit kan het verder gaan over hoe we het samen leven, samen vorm geven. 

In die potentiële ‘convivilaiteit’ zit tot slot een grote kracht voor het beleid. Waarbij beleidsmedewerkers en politici komen luisteren, eerder dan zelf de jongeren uit te nodigen rond  hun agenda, en jongeren hun meerstemmige ervaringen in het debat brengen om invloed uit te oefenen op beslissingen.

Meer lezen?

Dit artikel focust op methodiek - meer over het onderzoek lees je in het artikel van Lieven Martens voor sociaal.net.