TolBo: toegankelijkheid als dagelijkse praktijk

Een samenleving waarin iedereen volwaardig kan meedoen, ontstaat niet vanzelf. Het vereist aandacht, samenwerking en de inzichten van mensen die uit eigen ervaring spreken. Al sinds 2011 slaat TolBo vzw, centrum voor kennis, kunde en ervaringsdeskundigheid, een brug tussen burgers, organisaties en overheden om deze inclusieve samenleving te realiseren. Oorspronkelijk opgericht om lokale besturen te ondersteunen (de naam staat voor 'Toegankelijkheid Lokale Besturen en Overheidsorganisaties'), helpt TolBo vandaag de dag ook bedrijven, verenigingen en de vrijetijdssector. 

De kracht van de ervaringsdeskundige en tewerkstelling op maat

Wat de werking van TolBo zo uniek en krachtig maakt, is dat ze geworteld is in ervaringsdeskundigheid. Oprichter Mark Van Assche verzamelde al bij de start een groep geëngageerde mensen met een eigen beperking of directe ervaring met drempels. Zij brengen een perspectief dat in geen enkel handboek staat en maken onzichtbare obstakels zichtbaar. 

TolBo gaat inmiddels nog een stap verder dan enkel adviseren. De organisatie ontwikkelt zich steeds meer als een schakel rond tewerkstelling op maat, waarbij mensen met een beperking tijdelijk of projectmatig kunnen worden ingezet binnen organisaties. Zo rendeert hun ervaringsdeskundigheid direct op de werkvloer.
Het inzetten van mensen met een beperking of chronische aandoening en (onzichtbare) gezondheidsproblemen vanuit hun talenten en ervaringskennis creëert niet alleen kansen voor de betrokken personen, maar verrijkt ook organisaties en beleid.

Informatiedeling blijft een stevige uitdaging 

TolBo verzamelt en deelt veel kennis om goede praktijken zichtbaar te maken. Toch blijft het faciliteren en delen van deze informatie een belangrijke uitdaging. Instrumenten zoals de Rechtenverkenner zijn bijvoorbeeld nog onvoldoende gekend. Daarnaast hebben lokale besturen niet altijd de capaciteit of middelen om dergelijke informatie up-to-date te houden. TolBo wil ook op dit vlak een ondersteunende en verbindende rol opnemen.

De werking is intussen breder gegroeid: omgekeerde inclusie, maatschappelijke participatie, ervaringsdeskundigheid, talentgericht werken en het versterken van de stem van mensen die zelf drempels ervaren ligt in de kern van hun dagelijkse praktijk.

Concreet in de praktijk: Het ST4ALL project

Een sterk voorbeeld van hoe TolBo theorie omzet in actie, is het project ST4ALL. Dit project focust op het toegankelijk maken van sportactiviteiten voor iedereen en richt zich op drie pijlers:

• Jeugdbegeleiders en medewerkers opleiders die sport- en vrijetijdsactiviteiten organiseren.
• Trainers in de sport en lichamelijke opvoeding (zowel in het regulier als buitengewoon onderwijs) voorzien van de juiste handvatten.
• Familieleden ondersteunen om buiten de schooluren met hun kind te sporten, waarbij de focus ligt op het omarmen van de vaardigheden in plaats van de beperking.

Een kansrijke partner voor de vrijetijdssector

Voor organisaties in de vrijetijdssector zoals cultuurhuizen, jeugdwerkingen en festivals is TolBo een onmisbare partner geworden. Een activiteit kan fysiek toegankelijk zijn, maar door ingewikkelde communicatie alsnog mensen uitsluiten. TolBo brengt organisaties in contact met de juiste expertise en helpt bij het opzetten van inclusieve projecten.

Er is een grote behoefte om de zichtbaarheid van bestaande initiatieven voor mensen met een beperking te vergroten. Denk hierbij aan de koppeling met de European Disability Card, UiTPAS of de museumpas. De praktijk leert dat waardevolle initiatieven, zoals de rolstoelvriendelijke wandeltochten van Camino, nog te vaak niet de weg naar platformen vinden. TolBo kan hierin een cruciale, verbindende rol spelen en zo via ervaringsdeskundigen een directe bijdrage leveren aan toegankelijkheidstrajecten in de bredere cultuur- en vrijetijdssector.

De belangrijkste boodschap blijft onveranderd. Toegankelijkheid is nooit een eindpunt dat je bereikt met een afgevinkte checklist. Het is een continu proces van luisteren, leren en samenwerken om ervoor te zorgen dat werkelijk iedereen zich welkom voelt.